Bitwa pod Granowem 3 sierpnia 1627 r.

Autor: Grzegorz Jacek Brzustowicz

Rok wydania: 2022

Liczba stron: 640

Okładka: twarda

Format: 21,5 cm x 30,0 cm

W nocy z 2 na 3 sierpnia (n.s.) 1627 roku duński komisarz wojenny Joachim von Mitzlaff, główny dowódca jednej z armii króla Danii, uciekający od dwóch tygodni z Górnego Śląska przez Polskę i Nową Marchię, usłyszał trąbki oddziałów ścigającej go armii cesarskiej. Nie zwlekając, razem ze swoim sierżantem i kilkoma żołnierzami rzucił się do ucieczki. Pomimo że w Granowie położonym na granicy Nowej Marchii i Pomorza, rozgorzała zaciekła obrona jego oddziałów, on nie włączył się do walki. Przez chwilę obserwował atak cesarskich regimentów ukryty w leśnym gąszczu, po czym pospiesznie opuścił pole bitwy i podążył na zachód. Po kilku tygodniach dotarł do Holsztynu i stanął przed królem Danii Chrystianem IV.

Władca nie przyjął go dobrze. Wiedział już od innych oficerów o klęsce jego wojsk w bitwie pod Granowem i postawił komisarza przed sądem wojennym, oskarżając go o zdradę, nieudolne dowodzenie, o narażenie na szwank stosunków politycznych z królem polskim, a przede wszystkim  - o doprowadzenie do zagłady jego śląskiej armi [...]

(fragment Wprowadzenia)

Spis treści:

Słowo wstępne /11

Dedykacja /13

Wprowadzenie /15

Zagadnienia wstępne /17

1. Zadania badawcze i budowa pracy

• Cele badawcze
• Ramy chronologiczno-przestrzenne
• Konstrukcja pracy

2. Historiografia o ekspedycji Mansfelda

3. Charakterystyka bazy źródłowej

4. Terminologia i uwagi redakcyjne

Rozdział I. Dania przystępuje do wojny trzydziestoletniej /49

1. Realizacja postanowień haskich

2. Elektor brandenburski wobec zagrożenia wojną

3. Klęska Mansfelda na moście w Dessau

4. Odbudowa armii Mansfelda i plan dywersji antycesarskiej 

5. Rokowania z elektorem brandenburskim w sprawie przemarszu wyprawy Mansfelda

6. Klęska armii duńskiej pod Lutter am Barrenberge

Rozdział II. Plan i siły militarnej koalicyjnej ekspedycji dywersyjnej do krajów dziedzicznych monarchii habsburskiej w latacg 1626-1627 /74

1. Organizacja wyprawy militarnej Mansfelda

• Charakter i cel wyprawy
• Dowództwo: Książę siedmiogrodzki aAbor Bethlen. Piotr Ernest II von Mansfeld-Friedeburg. Książę sasko-weimarski Jan Ernest II. Joachim von Mitzlaff komisarz wojenny
• Siły militarne wyprawy duńskiej: Korpus mansfeldzki. Korpis weimarski

2. Armia cesarska na Śląsku

Rozdział III. Najazd na Śląsk i Morawy 10 lipca - 31 sierpnia 1626 /93

1. Przemarsz przez Śląsk

2. Przemarsz przez Morawy 

3. Powstanie enklawy duńskiej

4. Echa klęski pod Lutter

Rozdział IV. Ekspedycja na Węgry 11 września - 21 listopada 1626 /141

1. Wyprawa węgierska

2. Postawa księcia siedmiogrodzkiego 

3. Klęska wyprawy węgierskiej 

4. Wyjazd i śmierć Mansfelda

5. Wezwanie komisarza Mitzlaffa na Węgry 

6. Śmierć drugiego wodza

7. Zimowy odwrót na Śląsk

Rozdział V. Problemy i zasięg enklawy duńskiej na Śląsku w pierwszej połowie 1627 r. /184

1. Prośby Mitzlaffa do króla

2. Umacnianie enklawy duńskiej na Górnym Śląsku

3. Problemy i rozlokowanie armii cesarskiej na Śląsku w początkach 1627 roku

4. Powiększanie granic enklawy w 1627 roku

5. Wzrost nastrojów religijnych. Znaczenie obrony Gliwic

Rozdział VI. Upadek enklawy duńskiej w 1627 roku /222

1. Przygotowania armii duńskiej do obrony

2. Podwójny szpieg

3. Przybycie Ladislava Velena z Żerotina

4. Spóźniony wódz

5. Przygotowania do ofensywy cesarskiej na Śląsku

6. Odzyskanie Śląska i Moraw przez Wallensteina

Rozdział VII. Odwrót korpusu Mitzlaffa z Górnego Śląska. Bitwa pod Byczyną, piątek 23 lipca 1627 r. /267

1. Zagrożenie przemarszem duńskim

2. Wymarsz korpusu Mitzlaffa z Górnego Śląska 19-23 lipca 1627 r.

3. Bitwa pod Byczyną. Piątek 23 lipca 1627 roku

• Regiment holsztyński
• Dotychczasowy stan wiedzy o natarciu
• Próba rekonstrukcji przebiegu bitwy pod Byczyną

Rozdział VIII. Rajd kawalerii duńskiej przez Polskę. Potyczka pod Skwierzyną, czwartek 29 lipca 1627 r. /289

1. Zagrożenie dla Polski ze strony ekspedycji Mansfelda

2. Ustalenie trasy przemarszu przez Wielkopolskę

3. Potyczka pod Skwierzyną 29 lipca 1627 r. 

Rozdział IX. Przez pogranicze polsko-nowomarchijsie. Walki o Wieleń i potyczki koło Człopy, piątek 30 lipca - sobota 31 lipca 1627 r. /320

1. Duńczycy pod Gorzowem

2. Cesarski korpus Pechmanna w pogoni za Duńczykami

3. Przejście Noteci przez korpus duński. Walki o Wieleń i potyczki koło Człopy

Rozdział X. Skutki przemarszu duńskiego dla Wielkopolski /334

1. Zniszczenia w Wielkopolsce

2. Reakcja polskich władz i sił obronnych na duński przemarsz

Rozdział XI. Przejście przez Drawę. Potyczka pod Barnimiem, niedziela 1 sierpnia 1627 r. 357

1. Obrona granic Nowej Marchii w końcu lipca 1627 r.

2. Potyczka pod Barnimiem

• Dotychczasowe ustalenia historiografii
• Nowe źródła
• Przebieg granicy marchijsko-polskie w okolicy Drawna
• Potyczka pod Barnimiem 

Rozdział XII. Przez Nową Marchię ku granicom Księstwa Zachodniopomorskiego, niedziela 1 sierpnia - poniedziałek 2 sierpnia 1627 r.  /388

1. Ustalenie trasy przemarszu od Barnimia pod Granowo

2. Minister elektrora w Lipince 

3. Postój za 100 talarów

4. Pogranicze Księstwa Zachodniopomorskiego wobec zagrożnia ze strony armii duńskiej w końcu lipca i pierwszych dniach sierpnia 1627 r.

Rozdział XIII. Bitwa pod Granowem. Ostatnia bitwa Korpusu Mitzlaffa, wtorek 3 sierpnia 1627 r. /420

1. Chronologia i pole bitwy

• Miejsce ostatniej bitwy korpusu Mitzlaffa z korpusem cesarskim Pechmanna w źródłach pisanych i literaturze
• Zasięg pola bitwy na podstawie źródeł onomastycznych i archeologicznych
• Rekonstrukcja warunków naturalnych pola bitewnego i miejsc związanych z wydarzeniami bitewnymi

2. Porównanie sił walczących stron

• Obóz wojskowy we wsi - liczebność korpusu komisarza Mitzlaffa
• Korpus cesarskiego pułkownika Pechmanna
• Bitwa narodów
• Rodzaje wojsk i uzbrojenie 

3. Przebieg walk

• Zaskoczenie
• Ucieczka komisarza Mitzlaffa
• Zajęcie Granowa przez wojska cesarskiej
• Atak regimentu pułkownika Holcka
• Śmierć cesarskiego wodza
• Zmiana w dowództwie cesarskim i kontratak duński
• Drugi atak wojsk cesarskich
• Atak Chorwatów
• Ucieczki z pola bitwy i kapitulacja pod Jagowem
• Czy pospolite ruszenie marchijskie walczyło pod Granowem?
• Granowski accord z 3 sierpnia 1627 r.
• Jak długo trwała bitwa pod Granowem?

4. Skutki bitwy i jej znaczenie

• Jeńcy
• Bilans strat
• Łupy
• Analiza i uwagi do przebiegu bitwy
• Znaczenie bitwy

Rozdział XIV. Wydarzenia po bitwie 3-17 sierpnia 1627 r. /517

1. Pościg cesarskich za resztkami armii duńskiej 

2. Z paszportem i bez paszportu 

3. Powrót weteranów do Danii

Epilog /549

Zakończenie /555

1. Znaczenie antycesarskiej wyprawy dywersyjnej z lat 1626-1627

2. Miejsce bitwy pod Granowem w działaniach militarnych wojny trzydziestoletniej w Nowej Marchii i na Pomorzu Zachodnim

3. Nowomarchijska Biała Góra

Dodatki /573

1. Zatarte ślady - miejsca wiecznego spoczynku wodzów walczących pod Granowem 

• Epitafia pułkownika Pechmanna 
• Miejsce ostatniego spoczynku komisarza Joachima V. Mitzlaffa

2. Uratowana od zapomnienia 

Wykaz map i planów /591

Wykaz tabel /591

Wykaz ilustracji /592

Wykaz skrótów /596

Bibliografia /598

Streszczenia /636

• Summary 
• Zusammenfassung 
• Resume
• Shrnuti
• Sazetak